راهنمای سفر هوایی برای افراد دارای معلولیت (توان خواهان) - مجله وبلاگ فروش

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با bestcanadatours.com مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

پیش از سفر: برنامه‌ریزی، کلید یک سفر آرام

مهم‌ترین بخش یک سفر موفق، برنامه‌ریزی دقیق قبل از حرکت است. اقدامات صحیح در این مرحله، بسیاری از چالش‌های احتمالی را برطرف می‌کند.

الف) رزرو بلیط و اطلاع‌رسانی به شرکت هواپیمایی

• اطلاع‌رسانی زودهنگام: مهم‌ترین قدم، اطلاع دادن به شرکت هواپیمایی درباره نیازهایتان حداقل 48 ساعت قبل از پرواز است. این کار را می‌توانید هنگام خرید بلیط یا با تماس تلفنی پس از آن انجام دهید.
• طرح جدید سازمان هواپیمایی: سازمان هواپیمایی کشوری در حال اجرای طرحی است که بر اساس آن، گزینه مشخص «ویلچر» به تمامی سایت‌ها و اپلیکیشن‌های فروش بلیط اضافه خواهد شد تا مسافران بتوانند هنگام خرید، از وجود ظرفیت برای ارائه خدمات اطمینان حاصل کنند. تا پیش از اجرای کامل این طرح، تماس تلفنی پس از خرید بلیط ضروری است.
• ارائه اطلاعات دقیق: نوع معلولیت خود را مشخص کنید (مانند نیاز به ویلچر، کم‌بینایی، ناشنوایی یا سایر محدودیت‌های حرکتی و شناختی).
• ظرفیت محدود: به یاد داشته باشید که هر هواپیما ظرفیت پذیرش تعداد محدودی مسافر نیازمند ویلچر را دارد (معمولاً حدود 3 نفر)، به همین دلیل هماهنگی قبلی بسیار اهمیت دارد.
• کدهای بین‌المللی خدمات ویژه (SSR): شرکت‌های هواپیمایی از کدهای استانداردی برای شناسایی نیازهای مسافران استفاده می‌کنند. آشنایی با این کدها می‌تواند مفید باشد :
  • WCHR: مسافری که می‌تواند مسافت‌های کوتاه را راه برود اما برای مسافت‌های طولانی در فرودگاه به ویلچر نیاز دارد.
  • WCHS: مسافری که می‌تواند در کابین راه برود اما قادر به بالا و پایین رفتن از پله‌ها نیست و به بالابر نیاز دارد.
  • WCHC: مسافری که کاملاً به ویلچر وابسته است و برای جابجایی تا صندلی خود به کمک و ویلچر مخصوص راهرو نیاز دارد.
  • BLND: مسافر نابینا یا کم‌بینا.
  • DEAF: مسافر ناشنوا یا کم‌شنوا.

ب) انتخاب صندلی مناسب و درخواست آن

انتخاب صندلی مناسب تأثیر چشمگیری بر کیفیت سفر شما دارد. معیارهای اصلی برای انتخاب صندلی عبارت‌اند از:

• صندلی‌های کنار راهرو (Aisle Seats): این صندلی‌ها دسترسی آسان‌تری برای نشستن، برخاستن و رفت و آمد به سرویس بهداشتی فراهم می‌کنند.
• صندلی‌های ردیف اول (Bulkhead Seats): این صندلی‌ها که در پشت دیواره جداکننده کابین‌ها قرار دارند، معمولاً فضای پای بیشتری دارند و برای مسافرانی که قادر به خم کردن پاهای خود نیستند، بسیار مفید هستند.
• صندلی‌های نزدیک به سرویس بهداشتی: برای مسافرانی که به دلیل شرایط پزشکی نیاز به استفاده مکرر از سرویس بهداشتی دارند، این صندلی‌ها اولویت دارند.
• صندلی‌های با دسته‌های متحرک: این صندلی‌ها (که معمولاً در کنار راهرو قرار دارند) انتقال فرد از ویلچر به صندلی هواپیما را بسیار آسان‌تر می‌کنند. حتماً هنگام رزرو در مورد وجود این نوع صندلی‌ها از شرکت هواپیمایی سوال کنید.
• نکته مهم: صندلی‌های ردیف خروج اضطراری (Emergency Exit Row)، با وجود داشتن فضای پای بیشتر، به دلیل الزامات ایمنی برای مسافران دارای معلولیت در دسترس نیستند.
• نحوه درخواست و هزینه:
  • هنگام اطلاع‌رسانی 48 ساعته، درخواست خود برای صندلی مناسب را نیز مطرح کنید.
  • برخی شرکت‌های هواپیمایی داخلی مانند سپهران، ایران ایرتور و ماهان امکان انتخاب صندلی به صورت آنلاین را فراهم کرده‌اند که ممکن است شامل هزینه اضافی باشد.
  • در حال حاضر، صندلی‌های کاملاً اختصاصی برای افراد معلول در هواپیماهای داخلی تعبیه نشده است و خدمات معمولاً شامل انتقال مسافر با بالابر به داخل هواپیما و استقرار او روی صندلی‌های عادی است.

ج) تخفیف بلیط مسافر و همراه: انحصار در اجرا

بر اساس "قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت"، افراد دارای معلولیت و یک نفر همراه (در صورت نیاز) می‌توانند از تخفیف نیم‌بها (50٪) برای بلیط هواپیما بهره‌مند شوند. با این حال، اجرای این قانون در حال حاضر محدود است:

• شرکت هواپیمایی ایران‌ایر (هما): در حال حاضر، ایران‌ایر تنها شرکت هواپیمایی است که به طور رسمی تخفیف 50 درصدی را برای مسافران دارای معلولیت و یک نفر همراه آن‌ها در پروازهای داخلی ارائه می‌دهد.
  • نحوه خرید: برای استفاده از این تخفیف، هنگام خرید از وب‌سایت ایران‌ایر، در بخش «مسافر تخفیف‌دار» گزینه «سازمان بهزیستی» را انتخاب کرده و با وارد کردن کد ملی، تخفیف اعمال می‌شود.
• سایر شرکت‌های هواپیمایی: شرکت‌های دیگر مانند ماهان، آسمان، کیش‌ایر، قشم‌ایر، زاگرس و کاسپین، علی‌رغم ارائه خدمات سفر، در حال حاضر این تخفیف قانونی را اعمال نمی‌کنند و مسافران باید هزینه کامل بلیط را بپردازند.
• سما کارت: اخیراً "سما کارت" با همکاری بانک پارسیان برای افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید صادر شده که با شارژ آن می‌توان از 50 درصد تخفیف برای بلیط هواپیما، قطار و کشتی برای شخص معلول استفاده کرد.
• استعلام ضروری: با توجه به تغییرات احتمالی، همیشه پیش از خرید بلیط، سیاست‌های تخفیف را مستقیماً از شرکت هواپیمایی مورد نظر استعلام کنید.

د) شرایط الزام به داشتن همراه

شرکت هواپیمایی ممکن است در شرایط زیر، حضور یک همراه توانمند (Able-bodied) را الزامی بداند :

• اگر مسافر به دلیل شرایط جسمی یا شناختی قادر به درک و اجرای دستورالعمل‌های ایمنی نباشد.
• برای مسافرانی که کاملاً به ویلچر وابسته هستند (کد WCHC).
• در سفرهای گروهی افراد دارای معلولیت (مانند گروهی از مسافran نابینا یا ناشنوا).
• اگر مسافر به کمکی فراتر از وظایف مهمانداران (مانند کمک‌های پزشکی) نیاز داشته باشد.

ه) آماده‌سازی ویلچر و وسایل کمکی

• ویلچر شخصی: شما می‌توانید تا پای پلکان هواپیما از ویلچر شخصی خود استفاده کنید. پس از آن، ویلچر به صورت رایگان تحویل گرفته شده و به قسمت بار منتقل می‌شود.
• اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از ویلچر:
  • جداسازی قطعات: تمام قطعات جداشدنی مانند جاپایی، کوسن یا جوی‌استیک را جدا کرده و با خود به داخل کابین ببرید.
  • محافظت از قطعات حساس: قطعات شکستنی را با نوار پلاستیکی حباب‌دار بپوشانید.
  • عکس‌برداری و برچسب‌گذاری: قبل از تحویل، از ویلچر خود عکس بگیرید و برچسبی حاوی نام و اطلاعات تماس روی آن بچسبانید.
  • تهیه «کارت راهنما»: یک کارت راهنمای تصویری یا نوشتاری برای نحوه باز و بسته کردن و نقاط حساس ویلچر تهیه کرده و به آن متصل کنید.

و) مقررات حمل باتری ویلچر برقی (استانداردهای IATA)

حمل ویلچرهای برقی به دلیل وجود باتری، تحت قوانین بین‌المللی کالاهای خطرناک (IATA DGR) انجام می‌شود. اطلاع‌رسانی به ایرلاین درباره نوع باتری حداقل 48 ساعت قبل از پرواز الزامی است.

• باتری‌های لیتیوم-یون (Lithium-Ion):
  • آماده‌سازی: اگر طراحی ویلچر ایمن باشد، باتری می‌تواند متصل بماند اما مدارهای الکتریکی آن باید قطع شود. در غیر این صورت، باتری باید جدا شود.
  • محل حمل: باتری جدا شده (با ظرفیت کمتر از 300 وات-ساعت) و باتری‌های یدکی (یک عدد کمتر از 300 وات-ساعت یا دو عدد کمتر از 160 وات-ساعت) باید در داخل کابین توسط مسافر حمل شوند. پایانه‌های باتری باید برای جلوگیری از اتصال کوتاه با چسب پوشانده شوند.
  • مدارک: همراه داشتن برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS) برای باتری توصیه می‌شود.
• باتری‌های خشک (Dry Cell) و ژله‌ای (Gel Cell) - Non-spillable:
  • این باتری‌ها می‌توانند به ویلچر متصل باقی بمانند به شرطی که کابل‌ها جدا و پایانه‌ها عایق‌بندی شوند.
  • باتری یدک باید در یک بسته‌بندی محکم قرار گرفته و در قسمت بار (Cargo) حمل شود.
• باتری‌های تَر یا اسیدی (Spillable/Wet Cell):
  • حمل این نوع باتری بسیار محدود است. ویلچر باید به صورت عمودی بارگیری شود. در غیر این صورت، باتری باید جدا شده و در یک محفظه ضد نشت در قسمت بار قرار گیرد.

مدیریت داروها و تجهیزات پزشکی

• حمل در کابین: همیشه تمام داروها و تجهیزات پزشکی ضروری خود را در کیف دستی و همراه خود به داخل کابین ببرید.
• مقدار کافی: مقداری بیشتر از نیاز روزهای سفر خود دارو به همراه داشته باشید تا در صورت تأخیر پرواز، با کمبود مواجه نشوید.
• بسته‌بندی اصلی و نسخه پزشک: داروها را در بسته‌بندی اصلی نگه دارید و همیشه نسخه معتبر پزشک را به همراه داشته باشید. برای پروازهای بین‌المللی، نامه‌ای از پزشک به زبان انگلیسی که در آن بیماری و لیست داروها (با نام ژنریک) ذکر شده باشد، ضروری است.
• داروهای مایع و تزریقی: داروهای مایع ضروری (مانند انسولین) از قانون محدودیت 100 میلی‌لیتر مستثنی هستند، اما باید هنگام بازرسی امنیتی اعلام شوند.

در فرودگاه: از ورود تا سوار شدن

الف) حضور به موقع و درخواست خدمات

• حضور زودهنگام: توصیه می‌شود حداقل 2.5 تا 3 ساعت قبل از پروازهای داخلی و 3.5 تا 4 ساعت قبل از پروازهای بین‌المللی در فرودگاه حاضر شوید.
• درخواست خدمات: پس از ورود، به کانتر پذیرش ایرلاین مراجعه کرده و درخواست خدمات ویژه خود را یادآوری کنید. پرسنل فرودگاه موظف به ارائه کمک و ویلچر فرودگاهی به صورت رایگان یا کم‌هزینه هستند. جانبازان و افراد دارای کارت معلولیت معمولاً از پرداخت هزینه معاف هستند.
• سیاست‌های خاص برخی ایرلاین‌ها:
  • هواپیمایی زاگرس: درخواست ویلچر باید هنگام خرید بلیط از طریق آژانس ثبت شود تا کد SSR در بلیط درج گردد.
  • ایران ایرتور: در هر پرواز ظرفیت پذیرش سه مسافر با ویلچر را دارد و نیاز به تکمیل فرم درخواست خدمات دارد.
  • هواپیمایی سپهران: خدمات ویلچر در پروازهای داخلی این شرکت رایگان است.
  • کیش ایر و قشم ایر: این شرکت‌ها نیز در صورت هماهنگی قبلی، خدمات ویلچر و کمک در سوار و پیاده شدن را ارائه می‌دهند.

ب) بازرسی امنیتی و اولویت در سوار شدن

• بازرسی امنیتی: مسافران با ویلچر به صورت جداگانه و با حفظ احترام بازرسی می‌شوند. اگر از پروتزهای فلزی یا دستگاه‌های پزشکی کاشتنی استفاده می‌کنید، به مأمور امنیت اطلاع دهید.
• اولویت در سوار شدن (Pre-boarding): مسافران دارای معلولیت معمولاً اولین گروهی هستند که به هواپیما سوار می‌شوند تا با آرامش در صندلی خود مستقر شوند.
• تجهیزات انتقال: برای انتقال مسافر از گیت به داخل هواپیما از تجهیزاتی مانند آمبولیت (Ambulift) و برای حرکت در راهروی باریک هواپیما از ویلچر راهرو (Aisle Chair) استفاده می‌شود.

در طول پرواز و پس از فرود

الف) خدمات و امکانات داخل پرواز

• کمک مهمانداران: مهمانداران در جابجایی تا درب سرویس بهداشتی و باز کردن بسته‌بندی غذا به شما کمک می‌کنند، اما مجاز به ارائه کمک‌های شخصی (مانند غذا خوردن یا مصرف دارو) نیستند.
• سرویس بهداشتی قابل دسترس و ویلچر راهرو: این یک چالش بزرگ در پروازهای داخلی است. اطلاعات شفافی از سوی شرکت‌های هواپیمایی داخلی مبنی بر اینکه کدام هواپیماها به سرویس بهداشتی قابل دسترس (Accessible Lavatory) و ویلچر مخصوص راهرو (On-board Aisle Chair) مجهز هستند، وجود ندارد.
  • توصیه اکید: مسافرانی که به این امکانات نیاز مبرم دارند، باید پیش از نهایی کردن خرید بلیط، این موضوع را با شرکت هواپیمایی مطرح کرده و از وجود این تجهیزات در پرواز مورد نظر اطمینان حاصل کنند.
• سگ راهنما: سگ‌های راهنما معمولاً اجازه دارند به صورت رایگان و بدون قفس در کابین همراه مسافر باشند.

ب) درخواست وعده‌های غذایی ویژه (Special Meal)

ایرلاین‌ها موظف هستند در صورت درخواست مسافر، غذای مخصوص ارائه دهند.

• نحوه درخواست: برای درخواست غذای ویژه بر اساس نیازهای پزشکی (مانند دیابت، آلرژی، رژیم کم‌نمک)، مسافر باید حداقل 24 تا 48 ساعت قبل از پرواز با شرکت هواپیمایی تماس گرفته و درخواست خود را ثبت کند.
• در دسترس بودن در شرکت‌های داخلی:
  • هواپیمایی ماهان: این شرکت منوی غذایی متنوعی شامل غذاهای گیاهی، دریایی، رژیمی و مخصوص کودکان ارائه می‌دهد و مسافران می‌توانند تا 36 ساعت قبل از پرواز، غذای مورد نظر خود را سفارش دهند.
  • هواپیمایی ایران ایر: این شرکت امکان انتخاب وعده غذایی (گیاهی و دریایی) را در برخی پروازهای بین‌المللی خود فعال کرده و قصد دارد این سرویس را گسترش دهد.
  • هواپیمایی سپهران: در وب‌سایت این شرکت ذکر شده که سرویس غذای ویژه به زودی اضافه خواهد شد.
• نکته: تمام غذاهای سرو شده در پروازهای داخلی ایران حلال هستند. اگر آلرژی غذایی خاصی دارید، حتماً داروهای ضروری خود را با نسخه پزشک به داخل کابین ببرید.

ج) خروج از هواپیما و تحویل وسایل

• خروج از هواپیما (Deplaning): مسافران نیازمند به کمک، معمولاً آخرین گروهی هستند که از هواپیما خارج می‌شوند تا پرسنل با ایمنی کامل به آن‌ها کمک کنند.
• تحویل ویلچر و جبران خسارت: ویلچر شخصی شما باید درب خروجی هواپیما تحویل داده شود. بلافاصله آن را برای هرگونه آسیب‌دیدگی بررسی کنید. در صورت مشاهده خسارت، قبل از ترک فرودگاه، موضوع را به مسئولان ایرلاین گزارش دهید. شرکت هواپیمایی موظف به جبران خسارت است.

نحوه ثبت شکایت رسمی: پیگیری حقوق مسافر

در صورت عدم ارائه خدمات مناسب یا مواجهه با تبعیض، می‌توانید شکایت رسمی خود را از طرق زیر ثبت کنید:

1. تماس با شرکت هواپیمایی: در قدم اول، مشکل را با واحد رسیدگی به شکایات خود شرکت هواپیمایی در میان بگذارید.
2. ثبت شکایت در سامانه حقوق مسافر: اگر پاسخ قانع‌کننده نبود، مؤثرترین روش، ثبت شکایت در "سامانه حقوق مسافر" سازمان هواپیمایی کشوری به آدرس farasa.cao.ir است. پس از ثبت، یک کد رهگیری برای پیگیری دریافت خواهید کرد.
3. سایر مراجع: می‌توان از طریق وب‌سایت اصلی سازمان هواپیمایی کشوری (cao.ir) یا سامانه یکپارچه وزارت راه و شهرسازی (shahrah.mrud.ir) نیز شکایت خود را ثبت کرد.
4. مراجع قضایی: به عنوان آخرین راه، امکان طرح دعوی در مراجع قضایی، از جمله دادسرای ویژه فرودگاه‌ها (در تهران و مشهد) وجود دارد.نکته کلیدی: برای پیگیری مؤثر، تمامی مدارک سفر، نام کارکنان، زمان و مکان دقیق اتفاق را ثبت و در صورت امکان عکس یا فیلم تهیه کنید.

خدمات تشریفات ویژه (CIP): گزینه‌ای برای آسایش بیشتر

مسافران می‌توانند با پرداخت هزینه، از خدمات CIP برای تجربه‌ای آسوده‌تر استفاده کنند. این خدمات برای افراد سالمند و توان‌خواه بسیار کارآمد است. کارکنان CIP کلیه مراحل سفر از جمله دریافت کارت پرواز، تحویل بار و ترانسفر تا پای پلکان هواپیما را انجام می‌دهند.

خلاصه

سفر هوایی برای افراد دارای معلولیت با رعایت چند نکته کلیدی می‌تواند تجربه‌ای لذت‌بخش باشد:

• برنامه‌ریزی و اطلاع‌رسانی: مهم‌ترین اصل، اطلاع‌رسانی به شرکت هواپیمایی حداقل 48 ساعت قبل از پرواز و تشریح دقیق نیازهاست.
• آگاهی از حقوق: شما حق دارید از خدماتی مانند تخفیف 50٪ ایران‌ایر برای خود و همراهتان، حمل رایگان ویلچر و اولویت در سوار شدن بهره‌مند شوید. سایر ایرلاین‌ها در حال حاضر این تخفیف را ارائه نمی‌دهند.
• انتخاب صندلی و غذای ویژه: پیش از پرواز، صندلی مناسب (مانند کنار راهرو یا ردیف اول) را درخواست کنید و از رزرو صندلی‌های ردیف خروج اضطراری بپرهیزید. در صورت نیاز به غذای خاص، حداقل 48 ساعت قبل به ایرلاین اطلاع دهید.
• حفاظت از ویلچر: قطعات حساس ویلچر را جدا کرده و با خود به کابین ببرید و برای ویلچرهای برقی، قوانین حمل باتری را دقیقاً رعایت کنید.
• چالش امکانات داخل پرواز: به یاد داشته باشید که اکثر هواپیماهای داخلی فاقد سرویس بهداشتی قابل دسترس و ویلچر راهرو هستند؛ حتماً قبل از خرید بلیط این موضوع را با ایرلاین چک کنید.
• مدیریت داروها: داروها را همیشه در کیف دستی و در بسته‌بندی اصلی به همراه نسخه پزشک حمل کنید.
• حضور به موقع: برای پرهیز از استرس، 3 تا 4 ساعت قبل از پروازهای بین‌المللی و 2.5 تا 3 ساعت قبل از پروازهای داخلی در فرودگاه حاضر شوید.
• پیگیری حقوق: در صورت بروز مشکل، ویلچر خود را بلافاصله پس از تحویل بررسی کرده و در صورت خسارت، فوراً گزارش دهید. برای ثبت شکایت رسمی از سامانه farasa.cao.ir استفاده کنید.